“De consument is de prooi, de producent staat als jager klaar met zijn vangnet.”

In onze huidige maatschappij wordt niemand graag belogen of bedrogen. Goedgelovigheid straffen we immers steevast af terwijl een kritische blik op de wereld volop geprezen wordt. Vanuit dat standpunt durven we ook wel eens te foeteren op onszelf als we ergens ingelopen zijn. Uiteraard nooit erg luid, zodat zeker niemand deze ene misstap uit pure naïviteit te weten komt.  

Ondanks onze grote drang om die verschillende valkuilen te ontwijken, heb ik echter nog nooit iemand met schaamrood op de wangen een product, dat claimt cholesterol verlagend te zijn, in zijn winkelwagentje zien zetten. Ook niet moeilijk te vinden, zijn mensen die af en toe eens  een blikje light frisdrank aan de lippen zetten. En wees maar zeker dat niemand zal ontkennen dat een verpakking waar ‘Volgens traditioneel recept!’ op prijkt, steevast wat extra aandacht krijgt.

Op het eerste zicht is daar niets mis mee. We gaan er immers vanuit dat voedselproducenten aan strenge regeltjes onderworpen zijn. Daardoor denken we dat alles wat op de verpakking staat ook echt waar is. Maar laat dat nu net de grote instinker zijn. In dat opzicht blijken wij, consumenten, steeds meer de prooi te zijn, terwijl de producent als jager klaar staat met zijn vangnet. Er zijn wel een aantal wetten die ons proberen te beschermen, maar fabrikanten vinden probleemloos de achterpoortjes.

Het opvallendst zijn wellicht de vele lightproducten, die de afgelopen jaren als paddenstoelen uit de grond schoten. Op den duur lijkt het zelfs alsof de lightversie van een nieuw product al klaar ligt nog voor de gewone versie op de markt is gebracht. Bovendien is hun populariteit door onze grote obsessie naar een slanke lijn en gezonde levensstijl onmiskenbaar groot. Veel mensen grijpen naar een light product, vaak opvallend door de lichte kleuren op de verpakking, omdat ze er werkelijk van overtuigd zijn dat het gezonder is. Maar daar schuilt het addertje: light producten zijn helemaal niet zo ‘licht’ als men doet uitschijnen.

Om het label ‘light’ te krijgen moet een product 30 procent minder vet, suiker of calorieën bevatten in vergelijking met de normale variant. Dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan, want het is logisch dat men door iets weg te laten uit een product, de hele samenstelling ervan verandert. Toch hebben de fabrikanten daar vrij snel een oplossing voor gevonden: ze voegen er gewoon iets anders aan toe. De kans is dus groot dat een product wel degelijk minder vet bevat, maar dat er in plaats daarvan een dubbele portie suiker aan toegevoegd is.

Hoog tijd dus dat dit soort bedrog aangepakt of op een bepaalde manier bestraft wordt. Al kan het daarop wel eens lang wachten zijn. Vandaar dat er voorlopig nog een zekere verantwoordelijkheid ligt bij de consument zelf. Want wij kunnen wel klagen over het feit dat we bedot worden, maar werpen we eigenlijk wel eens een grondige blik op het etiket van een light product? Je doet er goed aan om de producten die bepaalde zoetstoffen of meer vet en suiker bevatten links te laten liggen. Dat zal ook onze portemonnee tevreden maken, want goedkoop en light producten gaan zeker niet hand in hand. Toch is het allerbelangrijkste dat we onder ogen zien dat niet light producten, maar wel verse en pure producten, echt passen binnen een gezonde levensstijl. Zijn die trouwens niet gewoonweg het lekkerst? 

Tegenwoordig kunnen we ook niet omheen de vele gezondheidsclaims die ons om de oren vliegen. Als we al die voedingsmiddelen zouden moeten geloven, is het eigenlijk vreemd dat er nog mensen nog ziek worden. De één belooft namelijk ‘de weerstand te versterken’, terwijl de ander ‘goed is voor hart en bloedvaten’. Zulke uitspraken zouden, misschien nog meer dan de light producten, verbannen moeten worden. Gezondheid wordt immers alleen bereikt door een gezond en gevarieerd eetpatroon en voldoende beweging. Op die manier verminderen we ook het risico op ziekten. Daarvoor zijn in ieder geval geen ‘actief cholesterol verlagende’ producten nodig.

Laat je ook niet vangen aan ‘traditionele recepten’. De kans dat een product echt nog op grootmoeders wijze gemaakt werd, is immers bijzonder klein.  Voedselproducenten suggereren echter graag dat hun product authentiek is door het bijvoorbeeld een vintage verpakking te geven. Soms plaatsen ze er zelfs lokkende slogans zoals ‘sinds 1900’ op. Als iets al zo lang meegaat, wekt dat bij ons het gevoel van kwaliteit op. Maar ook hier gaat hetzelfde op als bij de vorige besproken gevallen:  de consument wordt misleid.

Ik denk bijvoorbeeld aan de radioreclame van een bepaald merk mayonaise, dat 100 jaar zou bestaan. Haast iedereen kent wel één of ander recept voor deze eeuwenoude saus. Vaak volstaat wat olie, een eierdooier, een beetje citroensap en een snufje peper en zout. Toch zien veel mensen er tegen op om hun eigen mayonaise te maken, waarop ze dan maar een bokaal in de supermarkt kopen. Maar bekijk je de ingrediënten van die mayonaise, zal je merken dat sommige basisingrediënten ontbreken en er een heleboel andere toegevoegd zijn. Die toevoegingen zijn meestal kunstmatige smaak- en kleurstoffen. De authenticiteit van zo’n product is volledig zoek, ook al werd het je wel beloofd.

Fabrikanten zijn in ieder geval niet dom. Ze weten uitstekend welke termen wettelijk beschermd zijn en welke ze, ondanks de leugens, toch op de verpakkingen kunnen zetten. Er is alvast geen beterschap in zicht, want zelfs als sommige claims weggehaald moeten worden, verzinnen de voedselproducenten gewoon weer wat anders om ons mee te lokken. Ook de reclames, die een product extreem goed voor je laten lijken, helpen daarbij. In dit korte bestek lukt het me echter niet om dit aspect van hun bedrog verder uit te werken.

Uiteindelijk komt het erop neer dat we moeten beseffen dat het bedrog er is en dat we er zelf voor kunnen zorgen dat we er niet intrappen. We mogen dan wel in het algemeen kritisch ingesteld zijn, wat extra kieskeurigheid omtrent wat je in de winkelkar plaatst, kan nooit geen kwaad.